Hevedi Aşireti Besni'de Dernekleşti

Adıyaman’ın Besni ilçesinde kurulan Hevedi Aşireti Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği, yalnızca bir sivil toplum kuruluşu olmanın ötesinde; ortak bir geçmiş, güçlü bir aidiyet duygusu ve geleceğe yönelik ortak sorumluluk bilinciyle faaliyetlerine başladı.

Ortadoğu ve Türkiye’nin farklı bölgelerinde yaşayan önemli Kürt aşiretlerinden biri olan Hevedi Aşireti’nin Besni’deki mensupları tarafından kurulan dernek, birlik, beraberlik ve dayanışmayı kalıcı hale getirmeyi amaçlıyor. Derneğin 2. Başkanlığı görevini iş insanı ve siyasetçi Mustafa Polat üstlenirken, yönetim anlayışının kapsayıcı, şeffaf ve sürdürülebilir projeler üzerine inşa edileceği vurgulanıyor.

Dernek; eğitim, sağlık, sosyal yardımlar ve kültürel faaliyetler başta olmak üzere, ihtiyaç sahiplerine sistemli ve adil destek sunmayı hedefliyor. Bunun yanı sıra, gelenek ve göreneklerin korunarak gelecek kuşaklara aktarılması, kültürel hafızanın canlı tutulması ve ortak değerlerin güçlendirilmesi derneğin temel sorumluluk alanları arasında yer alıyor.

Gençlerin eğitimine katkı sağlamak, kadınların ve dezavantajlı bireylerin sosyal hayatta daha görünür ve etkin rol almasını desteklemek de derneğin öncelikli hedefleri arasında bulunuyor. Bu yaklaşım, dayanışmayı yalnızca bugünün ihtiyaçlarına cevap veren bir yardım anlayışının ötesine taşıyarak, uzun vadeli toplumsal bilinç ve ortak gelecek inşasını amaçlıyor.

Milli ve manevi değerlere bağlılık, hukukun üstünlüğü ve toplumsal barış ilkeleri doğrultusunda faaliyet gösterecek olan Hevedi Aşireti Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği, güçlü bir iletişim ağı kurarak üyeleri arasında güven ve ortak aklı esas alan bir yapı oluşturmayı hedefliyor.

Dernek, bu yönüyle Besni’de yalnızca bir aşiret derneği değil; toplumsal birlikteliği güçlendirmeyi amaçlayan, ulusal ölçekte örnek teşkil etmeyi hedefleyen bir dayanışma modeli olarak dikkat çekiyor.

Hevêdî Aşiretinin Tarihçesi

Osmanlı döneminde Besni'nin kuzey kesimini kapsayan Hevidi nahiyesi merkezi idi.

Tarihçiler; 1844 tarihli nüfus sayımında Hevîdî cemaatinin yaşadıkları yerler “Hevîdî Nahiyesi”ne veya başka bir ifade ile “Hevîdî Aşireti Nahiyesi”ne dönüştürülmüş ve nahiye kapsamına 19 köy alınmıştır. Bunlar; Birişme, Boncuk, Cencere, Eskiköye tabi Birişme (ayrı bir köy), Gedikli, Karakuyu, Kevcâllı, Berekâtlı, Eskiköy, Kızoğlan, Kitiş, Kocapîrlî, Mâmadik, Nâsırlı, Sarıyaprak, Sîvârlı (Suvarlu), Sugözü, Uzunkuyu ve Zirce köyleridir. Daha sonra 10 köy daha oluşmuştur.

Hevedi aşireti ile ilgili en erken belge İbni Farqini'nin Silvan tarihidir. Buna göre Cizreli Suleyman Baz'ın 6 oğlundan biri Hevedi aşiretinin genel lideri kabul ediliyor. Hevediler kendilerı için bu nedenle Sılemani/Suleyman oğulları der. Şerefname'de Hevediler 10. yy'da Mervani beyliğini oluşturan 6 kürd aşiretinden biri olarak anılır. kaynak;Besnili Haco Besni ilçesinde eski Besni diye bilinen Aşağı Şehir bölgesi tamamen Türkmenlerin yerleştiği bir coğrafyadır. Besni'nin şimdiki yeri Orta Şehir diye anılır. Yukarı Şehir ise Sarhan Mahallesi'nin olduğu yerdir. Orta ve Yukarı Şehirler yine Yerli diye anılan Türkmenler'in yaşadığı yerlerdir. Kaynak: Celal Toprak

Suvarlı, Adıyaman'ın Besni ilçesine bağlı bir beldedir. 1885" te Hevidi (idari bölge) [ Kürd hevidî/hevidan "aş."

Kürd yerleşimi (Hevêdi aşireti). Osmanlı döneminde Hevidi nahiyesi merkezi idi.

Bucak; Adıyaman iline bağlı olup Gaziantep, Kahramanmaraş ve Adıyaman illerinin birleştiği noktada bulunur. Suvarlı köyü, 1700'lü yılların başında 7 kişilik süvari birliği tarafından kurulmuştur.

Mahalleler: Adalet Mah. Hürriyet Mah. Cumhuriyet Mah.

7 OSMANLI SÜVARİSİNİN TORUNLARI 
Hevêdî aşireti günümüze kadar varlığını sürdürmüş, Türkiye’nin ve Orta Doğu‘nun büyük aşiretlerinden biridir. Hevêdî kelime anlamı kürtçede ‘Beklenen’  anlamı olan ‘Hevêdî’ gelmektedir.

Bir çok yerde Hevidan, Hevedan adları kullansa da gerçek ismi Hevêdî’dir.  

1718 yılı Temmuz ayında Osmanlı Devletin padişahı III. Ahmet’in Avusturya ile imzalanan Pasarofça Antlaşması ile başlayan lale devri başlamıştır. Osmanlı’nın savaşta uzakta kalması her yerde barışçıl davranması bazı yerlerde azgınlıklar başlamıştır. Bu bölgelerden biride Adıyaman ilinin Besni ilçesidir.

Besni köyünün Uzunköyünde yaşayan Ermenilerin orada yaşayan Kürt halkına zülüm etmeye başlamıştır. Kürt yöneticileri sıklıkla durumu Osmanlı’ya şikayet etse de bu duruma bir türlü çözüm bulunamamıştır. Bu durum son olarak III. Ahmet’in sadrazamı olan kavanoz Ahmet Paşa’nın kulağına gitmiştir. Ahmet Paşa emriyle yedi Osmanlı Süvarisi Adıyaman‘a gönderilmiştir. Bu yedi Süvaride 4  tanesi Kürt ve akrabadır. 2’si Araptır. Biri de Türk’tür.

Süvarilerin gelme  amaçları Adıyaman‘a yerleşmeleri ve oradaki zülmü azaltmasıdır. Emri alan  7 kişilik süvariler, Adıyaman Besni‘ye gelip Suvarlı köyünü kurmuşlardır.  Onun için köyün ismi Suvarlı olmuştur.  Hevêdî Aşireti 7 süvari de oluştuğunu, 4 suvarı Kürt, 2 Süvarı Arap ve 1 suvarı Türk olup, şu an Hevêdî aşireti Kürttür. Acaba Arap ve Türk Hevêdî'ler Kürtleşti mi? bununla ilgil geniş bir araştırma gerektirir.

Orada yaşayan halk, beklediğimiz askerler geldi onlara Hevêdî (Heviyame) beklediğimiz ismi vermişlerdi. Bu bilginin kaynağı Suvarlı köyü tarihçesinden inceleyebilirsiniz. Ayrıca 1729 yılında Osmanlı matbaasında basılan ilk eser olan el cevherinin yazdığı VanKulu lügatı eserinde Hevêdî aşireti kelimesinin ‘Beklenen’ anlamda yazdığını görürsünüz. Kaynak:Mekan Dursun

Hevêdî aşireti yıllar geçince o yedi süvariden aşiret çoğalmış ve Besni başta olmak üzere Türkiye’nin her yerine yayılmışlardır.

Hevêdî Aşireti sadece Türkiye değil, akrabaları Süriye, Irak ve İran'da da vardır.

Hevêdî aşireti liderlerinden Temo’nun başarısı 

Hevêdî aşiretinin liderlerinden Cemil’in oğlu I.Temo ağa, Adıyaman Besni‘den Van’a gitmeye karar verir. Van’a gider İslam’a göre yaşadığı için sürekli Ermeniler tarafından rahatsız edilir. Bir Ermeni tayfası Temo’nun kapısına dalıp burayı terk etmesini ister. yoksa aileni öldürüp seni de Şeytan  kayalıklardan aşağı atacağız. der Temo düşünür, çaresiz çocuklarını alıp kulpa yerleşir. Orada Çemi Goderne’ye yakın yerde yerleşir. Besni’de olan, Cemil bey, oğlu Temo’nun sürgün edildiğini duyunca kahrolur.  Akrabası olan Sarıağaya haber salar.  Kızı Fatoş’u diğer oğlu Araba vermesini ister. Arap biraz topaldır. Gözünde biraz sıkıntı vardır. Ama dinçtir. Sarıağa istemese de kızı verir.  Arab’ın Fato’dan (Fatma) dokuz oğlu olur. Bunların en büyüğü yine ismi TEMO koyarlar. Zaman gelir TEMO büyür. Yağız bir delikanlı olur.

GENÇ TEMO AMCASI TEMO’NUN İNTİKAMI İÇİN YİNE VAN’A GİDER. 

1750 yılında Adıyaman‘dan Van’a gider. Temo artık aşiret lideridir. Temo’nun cesareti ile aklıyla sivri zekası ile Temo, Arap‘ın oğlu Cemil’in torunudur. Amcasının Van’da bıraktığı topraklara geri dönmek ister. Babası karşı çıksa da Temo inat eder, yanına atı Zeryana binerek Van’a gider Bir zaman sonra şeytan vadisine gelir. Bir Ermeni evine el koyar. Etrafta toplanan Ermenilere arkasında  200 süvari ile geldiğini söyler. Her gün kasabada 200 yemek getirir. Civardaki Müslüman köylere dağıtır. Ermeniler Temo’nun 200 süvarisi olduğuna inanırlar. Oraları terkederler.  Ermenilerle mücadele eder ve birkaç köyü ele geçir.

İşte TEMO’nun cesareti ve sivri zekası sayesinde Hevêdî’lerin Van Muradiye ilçesinde Goderme, Devetaş, Gümüştepe, Görecek ve Gülüçimen köyleri ele geçirmiştir. O köylerde  çocukları olur.

Bismil merkezde ve Uğurlu, Çavuşlu, Koğuk köyü ‘Hevêdî’ köyleridir.

Hevêdî ‘ler işte bu 7 suvarıde çoğalmıştır. Arap‘ın biri lakabı ensardır.

Hevêdî aşireti Türkiye’nin 49 ilinde  yaşayıp toplam 1 milyon 400 bin nüfusa ulaştığı, Hevêdî  Dernekleri ifade ediliyor. Türkiye de Hevêdî aşiretinin  216 soyadına sahip olup, Kulp ilçesinde 33 köyü vardır. Hevêdî aşiretinde büyük âlimler çıkmıştır. İslama hizmet etmişlerdir. Toplam 100 köyden fazla köyleri vardır.

Bu bilgiler Kürtçe Klam'da alıntı yapılmıştır. Çok sayıda Klam vardır.

Kaynak: www.hevedan.com