Adıyaman'ın Kâhta ilçesinde son iki yıldır yaşananlar, sıradan bir tarımsal daralma değil; sessiz ama derin bir tarım çöküşünün belgesidir.
Binlerce dönüm badem bahçesi birer birer sökülürken, ne bir uyarı geldi ne de "durun, çözüm arıyoruz" diyen tek bir yetkili çıktı.
Adıyaman'ın Kâhta ilçesinde son iki yılda binlerce dönüm badem bahçesinin söküldüğü bildirildi. Üreticiler, hasat döneminde ithalat vergilerinin düşürülmesi ve alım fiyatlarının maliyetlerin altında kalması nedeniyle badem üretiminin sürdürülemez hale geldiğini belirtiyor.
Badem üreticilerinin verdiği bilgilere göre yalnızca bir köyde 1.200 dönümden fazla badem bahçesi söküldü. Adıyaman genelinde badem bahçelerinin kapladığı alanın yaklaşık 120 bin hektar olduğu, son iki yılda ise yaklaşık 35 bin dönüm alanın üretim dışı kaldığı ifade ediliyor. Bu rakamların 1 milyonun üzerinde badem ağacına karşılık geldiği belirtiliyor.
Kayıtlarda Var, Sahada Yok
Üreticiler, bahçesini kesmesine rağmen Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne bildirimde bulunmayan çok sayıda çiftçi bulunduğunu dile getiriyor. Bu nedenle resmî kayıtlarda hâlâ badem bahçesi olarak görünen, ancak fiilen üretim yapılmayan çok sayıda alan olduğu ifade ediliyor.
İthalat Vergisi Tepki Çekti
Badem üreticileri, hasat döneminde ithalat gümrük vergilerinin düşürülmesine tepki gösteriyor. Üreticiler, kararın yerli üreticiyi korumadığını, aksine ithal ürün karşısında savunmasız bıraktığını savunuyor.
Badem üreticileri, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ABD'de olduğu bir dönemde, tam da hasat zamanında ithalat vergisinin sıfıra indirilmesini "düşündürücü" buluyor.
Kararın Cumhurbaşkanı imzası taşıması nedeniyle kimsenin yüksek sesle konuşamadığını, kamuoyunda yeterince tartışılamadığı da dile getiriliyor.
Sektör temsilcileri, gümrük vergilerindeki düşüşü şu verilerle özetliyor:
* 2007 yılında bademde gümrük vergisi %66 seviyesindeydi.
* 2017 yılı sonunda bu oran %43,2'ye geriledi.
*Türkiye'nin kabuklu badem üretimi 50 bin tonlara yaklaştığında vergi oranı %15'e düşürüldü.
* 2021 yılında üretim 150 bin ton seviyesine ulaştığında ise gümrük vergisi %2'ye indirildi.
Tarım Kredi'nin Alım Şartları
Üreticiler, Tarım Kredi Kooperatifleri'nin açıkladığı alım fiyatlarının maliyetlerin altında kaldığını belirtiyor. Ayrıca kooperatifin, alımı yapılan bademin bedelinin yaklaşık %30'u kadar gübre, mazot ve ilaç alımını şart koştuğu, kalan ödemenin ise 45 gün sonra yapılacağının bildirilmesi üzerine çok sayıda çiftçinin bahçesini sökmeye başladığı aktarılıyor.
"Para İstemiyoruz, Yeter ki Sökün"
Badem üreticileri, bahçelerini söktürmek için oduncu esnafından ücret talep etmediklerini, yalnızca bahçelerin kaldırılmasını istediklerini söylüyor. Bu durum, üreticinin gelinen noktada bademden tamamen vazgeçtiğini gözler önüne seriyor.
Adıyaman'da özellikle Kâhta, Besni ve merkez kırsalında son 15 yılda önemli bir üretim alanı haline gelen bademcilik, bugün kritik bir yol ayrımında bulunuyor. Üreticiler, son iki yılda yaşanan sökümlerin geçici bir küçülme değil, sektörün yönünü değiştirecek yapısal bir kırılma olduğuna dikkat çekiyor.
Üreticiler, yaşanan sürece ilişkin yetkililerden ve ilgili kurumlardan bugüne kadar herhangi bir uyarı, destek ya da çözüm önerisi gelmediğini belirterek, mevcut politikaların devam etmesi halinde bölgede badem üretiminin daha da gerileyeceğini ifade ediyor.
Adıyamanlı badem üreticileri, net, uzun vadeli ve üreticiyi koruyan bir yol haritası açıklanmadığı sürece sökümlerin devam edeceği uyarısında bulunuyor.
Analiz Haber Ziya Bozkurt